DPP a małe firmy: 3 bariery MŚP opisane w badaniu CIRPASS
Jak sektor MŚP poradzi sobie z wdrożeniem DPP? Analizujemy 3 kluczowe bariery zidentyfikowane w badaniach CIRPASS i praktyczne sposoby ich pokonania.
Gdy mowa o Cyfrowym Paszporcie Produktu (DPP), nagłówki skupiają się na dużych korporacjach z własnymi zespołami inżynierów. Tymczasem unijne Rozporządzenie ESPR (Rozporządzenie 2024/1781) dotyczy wszystkich podmiotów wprowadzających objęte produkty na rynek UE, w tym małych i średnich przedsiębiorstw.
Niewielka szwalnia, producent mebli zatrudniający 15 osób, niewielki importer oświetlenia: dla takich firm DPP rodzi konkretne pytania o koszty, możliwości techniczne i obciążenie administracyjne.
Finansowany przez UE projekt CIRPASS (2022–2024) omówił bariery wdrożenia i rolę dostawców usług DPP w raporcie „A study on DPP costs and benefits for SMEs” (pobierz PDF). Kolejny projekt, CIRPASS-2 (2024–2027, cirpass2.eu), testuje paszporty w branży tekstylnej, elektronicznej, oponiarskiej i budowlanej oraz prowadzi konsultacje z MŚP.
W artykule omawiamy trzy praktyczne trudności, a nie ranking statystyczny. Badanie z marca 2024 r. oparto na ośmiu wywiadach: z czterema MŚP i czterema potencjalnymi dostawcami usług. Wnioski są analizą autorów, nie wiążącą wykładnią prawa UE.
1. Brak kompetencji IT: „Nie mamy działu informatycznego”
Ograniczone kompetencje informatyczne i środki finansowe mogą utrudniać wdrożenie. Niektórzy mali producenci mogą zakładać, że DPP wymaga własnego zespołu programistów, serwerów w chmurze i integracji tworzonych na zamówienie.
Czego faktycznie wymaga rozporządzenie
ESPR nie wymaga od producenta budowy własnej infrastruktury. Artykuły 9–11 określają ogólne wymagania DPP, a akty produktowe szczegółową zawartość i prawa dostępu. Platforma SaaS jest wyborem wdrożeniowym, ale art. 10 ust. 4 wyraźnie wymaga kopii zapasowej za pośrednictwem dostawcy usług DPP.
Usługa utrzymywana przez zewnętrznego dostawcę może działać następująco, zależnie od funkcji i umowy:
- Bez własnego kodu: producent wypełnia przygotowane pola danych w formularzu przeglądarkowym.
- Opłata abonamentowa: porównaj opłaty cykliczne z kosztami uruchomienia, integracji, migracji i przygotowania danych.
- Obsługa wymagań technicznych: dostawca usługi generuje wymagany nośnik danych, przechowuje i udostępnia dane paszportu i dostosowuje warstwę techniczną do sześciu norm EN DPP opublikowanych przez CEN/CENELEC JTC 24, jednocześnie śledząc FprEN 18239, FprEN 18246 i WI JT024009.
CIRPASS omawia możliwe korzyści skali wynikające ze współdzielenia usług. Nie ustala jednak uniwersalnej oszczędności względem własnego rozwiązania: koszty trzeba obliczyć osobno dla każdej firmy (rozdział 5).
2. Brak danych w łańcuchu dostaw: skąd wziąć dane środowiskowe od dostawców?
Europejski zakład meblarski zaopatrujący się w okucia, płyty czy silniczki przez zewnętrznych hurtowników stoi przed praktycznym wyzwaniem: jak pozyskać dane środowiskowe (ślad węglowy, skład materiałowy, udział materiałów z recyklingu) od dostawców na wcześniejszych etapach łańcucha, zwłaszcza spoza UE, którzy mogą nie mieć obowiązku ani motywacji do ich udostępniania?
Co przewiduje rozporządzenie
Artykuł 5 ust. 11 lit. f ESPR wymaga, aby wymogi ekoprojektowania nie powodowały nieproporcjonalnych obciążeń administracyjnych, także dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw. Artykuł 22 przewiduje środki wsparcia, a nie ogólne zwolnienie z obowiązków DPP.
Brakujących danych od dostawców nie można automatycznie zastępować wartościami średnimi. Dane wtórne są dopuszczalne tylko w zakresie dozwolonym przez właściwe przepisy produktowe i metodykę obliczeń.
W praktyce oznacza to:
- Ustal wymagane dowody, zanim zlecisz analizę cyklu życia lub zbieranie danych o komponentach.
- Korzystaj z danych referencyjnych tylko wtedy, gdy pozwala na to właściwa metodyka, dokumentując źródła i założenia.
- Sprawdź przepisy produktowe dotyczące jakości danych, weryfikacji i obliczeń.
Wczesna współpraca z dostawcami pozostaje ważna. Zasada proporcjonalności nie znosi konieczności udokumentowania wymaganych informacji.
3. Ochrona tajemnicy handlowej: czy konkurencja zobaczy mój łańcuch dostaw?
Uczestnicy konsultacji obawiają się, że kod QR na produkcie pozwoli każdemu poznać wrażliwe informacje handlowe: nazwy poddostawców, szczegółowy skład materiałów czy procesy montażowe.
Co przewiduje rozporządzenie
Artykuł 9 ust. 2 lit. f, art. 10 ust. 1 lit. g i art. 11 lit. b przewidują prawa dostępu określane we właściwym akcie delegowanym. Poniższy podział jest przykładowy, a nie zestawem czterech ustawowo ustalonych poziomów dostępu:
- Konsumenci i użytkownicy końcowi: informacje udostępniane im zgodnie z właściwym aktem.
- Podmioty gospodarcze: dane dostępne w ramach przypisanej im roli.
- Właściwe organy: informacje potrzebne do wykonywania ustawowych zadań.
- Podmioty zajmujące się naprawą, regeneracją i recyklingiem: informacje potrzebne w ich działalności, zgodnie z właściwymi prawami dostępu.
Poufność musi być chroniona, ale art. 10 ust. 1 lit. g nie gwarantuje automatycznie poufności danych identyfikujących każdego dostawcę ani każdej receptury. Zakres ujawnień trzeba ustalić według przepisów dla danego produktu.
DPP nie musi być w całości publiczny. CEN/CENELEC JTC 24 opublikował już sześć norm EN DPP dla podstawowej warstwy technicznej. Zarządzanie prawami dostępu, bezpieczeństwo systemu informacyjnego i poufność biznesowa pozostają w FprEN 18239, a uwierzytelnianie, wiarygodność i integralność danych w FprEN 18246; oba projekty trzeba śledzić osobno od opublikowanych norm EN.
Po zeskanowaniu kodu konsument powinien zobaczyć informacje udostępniane mu zgodnie z właściwymi przepisami. Widoczność danych dostawców zależy od tych zasad. Nie można z góry zagwarantować poufności wszystkich takich danych.
Co MŚP mogą zrobić już teraz
Zamiast czekać na termin wynikający z kolejnego aktu delegowanego, MŚP mogą podjąć niskokosztowe kroki przygotowawcze:
- Audyt danych produktowych: sprawdź, jakie informacje już posiadasz (materiały, pochodzenie, waga, certyfikaty) i gdzie są luki.
- Mapowanie łańcucha dostaw: udokumentuj kluczowych dostawców i dane, które mogą (lub nie mogą) dostarczyć.
- Ocena dostawców usług DPP: porównaj platformy SaaS pod kątem cen, obsługiwanych kategorii produktów i procesów wprowadzania danych.
- Śledzenie harmonogramu: paszporty bateryjne stają się obowiązkowe w lutym 2027; tekstylia i inne kategorie będą następne, w miarę przyjmowania aktów delegowanych.
Projekt CIRPASS-2 skupia osoby i firmy zainteresowane DPP (dołącz) i publikuje aktualizacje wyników pilotaży i rekomendacji dla MŚP.
Czytaj dalej
- Omnibus IV i Cyfryzacja: Wpływ na Cyfrowy Paszport Produktu
- Kto może obsługiwać DPP? Ramy prawne dla dostawców usług
- Harmonogram ESPR 2026-2030: Kluczowe Daty dla Paszportu
- Moda i Tekstylia: Jak przygotować kolekcję na ESPR
Oficjalne źródła
- Witryna projektu CIRPASS-2
- CIRPASS: Badanie kosztów i korzyści DPP dla MŚP (PDF)
- CIRPASS: DPP dla gospodarki o obiegu zamkniętym: Rekomendacje (PDF)
- Rozporządzenie ESPR 2024/1781: Pełny tekst (EUR-Lex)
- Komisja Europejska: pytania i odpowiedzi o projekcie z 2022 r. (tło historyczne, nie finalny ESPR)
Chcesz przygotować pierwszy cyfrowy paszport produktu? Zacznij od zebrania danych jednego produktu. Wypróbuj OriginPass.eu.