ESPR, rozporządzenie bateryjne i CBAM
Praktyczne wyjaśnienie, jak łączą się ESPR, rozporządzenie bateryjne, CBAM i dyrektywa CSDDD, czym się różnią i jakie dane warto przygotować już teraz.
Dlaczego te regulacje są tak często mylone
W rozmowach o zgodności coraz częściej pojawiają się te same skróty: ESPR, rozporządzenie bateryjne, CBAM, a także CSDDD. Nic dziwnego, bo wszystkie należą do unijnych przepisów dotyczących produktów, łańcuchów dostaw i ochrony środowiska.
Nie oznaczają jednak tego samego.
Jeśli wrzuci się je do jednego worka, bardzo łatwo pomylić terminy, zakres obowiązków, wymagane dane i to, który podmiot faktycznie odpowiada za zgodność.
Ten przewodnik porządkuje relację między tymi czterema aktami i pokazuje, jak zaplanować przygotowania w 2026 roku.
Wersja skrócona
Najprostsze rozróżnienie wygląda tak:
- ESPR to szerokie rozporządzenie ramowe, które tworzy podstawę prawną dla przyszłych Cyfrowych Paszportów Produktu w wielu grupach produktowych
- rozporządzenie bateryjne to akt sektorowy, który już zawiera konkretne obowiązki związane z paszportem baterii
- CBAM to mechanizm graniczny skupiony na raportowaniu emisji wbudowanych dla towarów importowanych (takich jak żelazo i stal, aluminium, cement, nawozy, energia elektryczna i wodór)
- CSDDD to dyrektywa o należytej staranności, oparta na ocenie ryzyka niekorzystnych skutków dla praw człowieka i środowiska w działalności przedsiębiorstwa, jego jednostek zależnych i odpowiednich partnerów w łańcuchu działalności
Najłatwiej myśleć o nich tak:
- ESPR = techniczna rama dla przyszłych paszportów produktowych
- rozporządzenie bateryjne = konkretny, wczesny przypadek obowiązku DPP
- CBAM = reżim raportowania emisji przy imporcie
- CSDDD = należyta staranność oparta na ocenie ryzyka dla przedsiębiorstw objętych zakresem
Co faktycznie robi ESPR
Rozporządzenie ESPR (UE) 2024/1781 jest główną ramą stojącą za dużą częścią obecnej dyskusji o DPP.
Jest ważne, ponieważ:
- ustanawia koncepcję i architekturę Cyfrowego Paszportu Produktu
- tworzy mechanizm aktów delegowanych dla poszczególnych kategorii produktów
- łączy wymogi produktowe z celami zrównoważonego rozwoju, cyrkularności i nadzoru rynku
- wspiera wymagania dotyczące identyfikatorów, nośników danych i dostępu do informacji
Czego ESPR nie robi samodzielnie: nie nakłada od razu jednego identycznego obowiązku DPP na wszystkie sektory w tej samej dacie.
Rama jest szeroka, ale szczegółowe wymagania są ustalane dla kolejnych grup produktów.
Co robi rozporządzenie bateryjne
Rozporządzenie bateryjne (UE) 2023/1542 działa inaczej, bo na poziomie sektorowym jest już dużo bardziej konkretne.
Ma znaczenie, ponieważ:
- ustanawia wiążące zasady specjalnie dla baterii
- zawiera konkretne wymagania paszportu baterii dla kategorii objętych zakresem
- wyznacza wiążący termin na 18 lutego 2027 r. dla obowiązków dotyczących paszportu baterii w objętych kategoriach
- wymaga bardziej szczegółowych danych sektorowych, np. o wpływie na środowisko, wydajności i cyklu życia
Dlatego baterie są dziś najczęściej opisywane jako jedno z pierwszych dużych wdrożeń DPP w UE.
Jednocześnie nie należy zamieniać tej daty w uniwersalny termin dla każdej baterii. Kluczowy pozostaje zakres.
Co robi CBAM
Mechanizm CBAM, czyli rozporządzenie (UE) 2023/956, jest jeszcze innym typem regulacji.
Skupia się na:
- importowanych towarach z wybranych sektorów
- raportowaniu emisji związanych z wytworzeniem importowanego towaru
- odpowiedzialności celno-handlowej
- jakości danych emisyjnych i dokumentów potwierdzających
CBAM obejmuje sześć sektorów: żelazo i stal, aluminium, cement, nawozy, energię elektryczną i wodór.
Sam w sobie nie tworzy Cyfrowego Paszportu Produktu. Wymusza jednak uporządkowanie części tych samych obszarów danych, które później mogą być potrzebne również przy DPP, zwłaszcza w obszarze danych emisyjnych, informacji od dostawców i identyfikowalności.
CBAM został znowelizowany w 2025 r. rozporządzeniem (UE) 2025/2083 (tzw. nowelizacja CBAM Omnibus), które weszło w życie w październiku 2025 r. i jest zsynchronizowane z uruchomieniem pełnego reżimu CBAM w dniu 1 stycznia 2026 r. (koniec okresu przejściowego). Kluczowe zmiany obejmują nowy wyjątek de minimis w art. 2a: importer pozostaje poza zakresem zastosowania w danym roku kalendarzowym, jeżeli łączna masa netto importowanych towarów objętych CBAM nie przekracza 50 ton (załącznik VII), zsumowanych dla różnych kodów CN i mierzonych na importera w danym roku kalendarzowym. Art. 2a(4) wyraźnie wyłącza energię elektryczną i wodór z tego mechanizmu de minimis. W praktyce oznacza to, że wielu importerów o niskim wolumenie wypada poza obowiązki CBAM, ale o zwolnieniu decyduje próg masy, a nie kategoria wielkości przedsiębiorstwa.
Co robi CSDDD
Dyrektywa o należytej staranności (CSDDD), czyli dyrektywa (UE) 2024/1760, podchodzi do łańcucha dostaw od strony odpowiedzialności korporacyjnej, a nie od strony pojedynczego produktu.
Skupia się na:
- identyfikacji i ocenie ryzyka niekorzystnych skutków dla praw człowieka i środowiska w zakresie działalności objętej dyrektywą
- podejmowaniu działań zapobiegawczych i naprawczych
- publicznym raportowaniu o działaniach w ramach należytej staranności
ESPR i CSDDD służą różnym celom. Zakres danych paszportu określają przepisy produktowe, a CSDDD wymaga należytej staranności opartej na ocenie ryzyka. Informacje o dostawcach zbierane na potrzeby obowiązków stosowanych od 2029 r. mogą być częściowo przydatne przy DPP, ale nie przesądzają jego przyszłej zawartości ani nie zastępują dokumentacji wymaganej dla produktu.
Gdzie te regulacje się spotykają
Mimo różnic, te cztery akty spotykają się w praktyce w pięciu obszarach.
1. Uporządkowane dane produktowe
Łącznie zwiększają presję na uporządkowanie danych produktowych, dostawczych i dotyczących zgodności w sposób nadający się do audytu i ponownego użycia.
2. Odpowiedzialny podmiot gospodarczy
W każdym przypadku trzeba ustalić, który podmiot prawny odpowiada za produkt, przepływ importowy albo proces należytej staranności i kto zarządza dokumentacją.
3. Dowody i dokumenty
Niezależnie od tego, czy chodzi o wpływ produktu na środowisko, wydajność baterii czy emisje związane z wytworzeniem towaru, podstawowe pytanie brzmi podobnie: czy firma potrafi udowodnić deklarowane wartości i utrzymywać te dane aktualne?
4. Presja na identyfikowalność
Łącznie premiują silniejsze powiązanie produktu z dostawcami, partiami i dokumentami źródłowymi, choć każdy z tych reżimów robi to z innych powodów.
5. Zarządzanie międzydziałowe
Zgodność przestaje być wyłącznie tematem prawnym. W przepływ pracy wchodzą też działy produktu, zakupów, zrównoważonego rozwoju, IT, operacyjne i handlowe.
Gdzie różnice są największe
Tak samo ważne jak punkty wspólne są różnice.
| Ramy | Główny cel | Podmioty objęte wymaganiami | Dominujący typ danych | Harmonogram |
|---|---|---|---|---|
| ESPR | Ramy zrównoważonego rozwoju produktów | Producenci, importerzy, dystrybutorzy | Identyfikacja produktu, dane środowiskowe, cyrkularność, architektura przyszłego DPP | Etapowy, zależny od kategorii |
| Rozporządzenie bateryjne | Sektorowa zgodność dla baterii | Producenci baterii, importerzy, integratorzy | Dane paszportu baterii, cykl życia, wydajność, wpływ na środowisko | Obowiązek paszportu od lutego 2027 |
| CBAM | Graniczne raportowanie emisji dla importu | Importerzy objętych towarów | Dane o emisjach związanych z wytworzeniem towaru, dowody od dostawców, raportowanie handlowe | Już działa etapowo |
| CSDDD | Należyta staranność przedsiębiorstw | Firmy spełniające progi z art. 2; mniejsi dostawcy mogą odczuwać skutki pośrednie | Wpływ łańcuchów działalności na prawa człowieka i środowisko | 26 lipca 2029 r.; raportowanie z art. 16 za lata obrotowe rozpoczynające się od 1 stycznia 2030 r. |
To najprostszy sposób, żeby nie popełnić najczęstszego błędu interpretacyjnego.
Najczęstszy błąd
Najczęstszy błąd polega na założeniu, że wszystkie cztery akty tworzą ten sam obowiązek pod różnymi nazwami.
Tak nie jest.
Przykładowo:
- producent baterii może mieć znacznie bardziej konkretną ścieżkę przygotowania paszportu niż marka tekstylna, która wciąż czeka na sektorowe akty w ramach ESPR
- importer stali może już być pod silną presją raportową CBAM, nawet jeśli sektorowy akt DPP dla metali nie jest jeszcze finalny
- producent z innych branż może przygotowywać dane na potrzeby ESPR, mimo że nie ma jeszcze potwierdzonej daty obowiązku dla swojej kategorii
Dlatego właściwe pytanie nie brzmi: „która z tych regulacji jest tą prawdziwą?”. Właściwe pytanie brzmi: które produkty i działania firmy podlegają poszczególnym przepisom oraz jakie dane można wykorzystać w więcej niż jednym celu?
Jak zaplanować przygotowania w 2026 roku
Praktyczne podejście może wyglądać tak.
Traktuj ESPR jako mapę strategiczną
ESPR pokazuje, gdzie w kolejnych falach mogą pojawiać się przyszłe obowiązki DPP.
Traktuj rozporządzenie bateryjne jako najbardziej konkretny przykład DPP
Jeśli firma wprowadza do obrotu lub oddaje do użytku baterie objęte zakresem, musi przygotować się na wiążący termin paszportu.
Wykorzystaj przygotowania do CBAM do uporządkowania danych
Jeśli importujesz objęte materiały, wykorzystaj CBAM do uporządkowania danych emisyjnych, współpracy z dostawcami i rekordów, które później mogą wspierać szerszą przejrzystość produktową.
Co firmy powinny zrobić dalej
Większość firm powinna już teraz robić cztery rzeczy.
1. Ustalić przepisy właściwe dla każdej linii produktów
Nie pytaj ogólnie, czy firma „jest w DPP”. Pytaj, które linie produktowe podlegają którym przepisom.
2. Oddzielać obowiązki potwierdzone od prac przygotowawczych
Pozwala to planować według rzeczywistych terminów i wcześniej porządkować potrzebne dane.
3. Przygotować dane do wykorzystania w różnych celach
Identyfikatory, dane podmiotu gospodarczego, skład, dane środowiskowe i zarządzanie dowodami powinny wspierać więcej niż jeden proces zgodności.
4. Wybrać próbne wdrożenie tam, gdzie wymagania są już określone
Dla wielu firm oznacza to baterie albo metale, gdzie CBAM już wymusza większą dyscyplinę raportową.
Czytaj dalej
- Termin DPP dla baterii: co zrobić przed lutym 2027
- CBAM i DPP dla stali i aluminium w UE
- Jakie dane trafiają do DPP?
- Kary i sankcje ESPR
Źródła oficjalne
- Rozporządzenie ESPR (UE) 2024/1781
- Rozporządzenie bateryjne (UE) 2023/1542
- Rozporządzenie CBAM (UE) 2023/956
- Dyrektywa CSDDD (UE) 2024/1760
- Nowelizacja CSDDD: Dyrektywa (UE) 2026/470
- Nowelizacja CBAM (UE) 2025/2083
- Aktualizacje wdrożeniowe Komisji Europejskiej
Przygotowania do DPP zacznij od uporządkowania danych jednego produktu. Wypróbuj OriginPass.eu i zobacz, jak przedstawić je w cyfrowym paszporcie.